Авторизация
В Контакте  Однокласники  Facebook  Telegram  Googl+ 
 

Алесь Суша: мова аўтарскіх тэкстаў Францыска Скарыны - старабеларуская

Спадчына Францыска Скарыны цікава не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі і Літве. Часам гэта прыводзіць да навуковых і моўных дыскусій пра выданні беларускага і ўсходнеславянскага першадрукара.

У Маскве цягам бягучага тыдня прайшлі навуковыя мерапрыемствы, прымеркаваныя да 500-годдзя выдання Бібліі Францыскам Скарынай. Карэспандэнт Sputnik запытаў у намесніка дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алеся Сушы, адкуль такая цікавасць да спадчыны першадрукара ў Расіі.
Алесь Суша на фоне выдання Францыска Скарыны © Фото: Facebook / Алесь Суша Алесь Суша на фоне выдання Францыска Скарыны —
Беларусь шырока адзначае 500-годдзе беларускага кнігавыдання, што за мерапрыемствы праходзілі ў Маскве і чаму Скарына цікавы ў Расіі? — На гэтым тыдні ў Маскве праходзілі "Румянцаўскія чытанні" ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы. У гэтым годзе самая вялікая кніжная канферэнцыя Расіі была прысвечана Францыску Скарыне і 500-гадоваму юбілею выдання ім Бібліі. У межах гэтай канферэнцыі ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы таксама была арганізавана выстава пра дзейнасць беларускага першадрукара, яго спадчыну, паслядоўнікаў. Выстава "Чалавек эпохі Адраджэння. Да 500-годдзя выдання Бібліі Францыска Скарыны" была падрыхтавана на аснове фондаў галоўнай расійскай бібліятэкі. Бяспрэчна, выстава атрымалася ўнікальнай, і гэта зразумела, бо мы цудоўна ведаем, што ў Расіі захавалася найбольшая частка спадчыны Скарыны.
Мова аўтарскіх тэкстаў Скарыны — старабеларуская Малая падарожная кніжка © Sputnik / Артем Бордовский "Малая падарожная кніжка"
— Знаёмячыся з матэрыяламі да гэтай выставы, можна заўважыць, што расійскія даследчыкі пішуць, што Скарына пісаў на славянскай мове. Што гэта за мова такая і адкуль такі тэрмін? — Гэта абагульняючы тэрмін. Усе расійскія калегі, з якімі даводзілася кантактаваць падчас выставы, называлі мову выданняў Скарыны карэктна. Сёння існуе пэўнае паразуменне паміж даследчыкамі, таму мова перакладу Бібліі Францыскам Скарынай — гэта царкоўнаславянская мова ў беларускай рэдакцыі, а мова яго аўтарскіх тэкстаў — старабеларуская. Літоўскія даследчыкі, якія таксама прымалі ўдзел у "Румянцаўскіх чытаннях", наўпрост выказвалі меркаванне, што існуюць розныя меркаванні наконт назвы гэтай мовы: беларусы называюць старабеларускай, а ёсць варыянт канцылярскай мовы Вялікага княства Літоўскага, і рускай называлі, і "простай". Тым не менш усе разумеюць, што гаворка ідзе пра адну і тую ж мову, якая ў Беларусі больш шырока называецца старабеларускай.
Славянская ці старабеларуская? Першая старонка Бібіліі Францыска Скарыны Першая старонка Бібіліі Францыска Скарыны
— На прэзентацыі літоўскага выдання, прысвечанага 500-годдзю выдання Скарынай Бібліі, якая праходзіла ў бібліятэцы Акадэміі навук Беларусі, гучала падобная думка. Дырыктэр бібліятэкі імя Урублеўскіх Літоўскай акадэміі навук Сігітас Нарбутас заявіў, што Скарына пісаў на ўсходнеславянскай мове. Ці ідзе зараз навуковая дыскусія, дзе беларускія навукоўцы абаранялі б статус старабеларускай мовы ў выданнях Скарыны? — Такая дыскусія існуе ўжо шмат дзесяцігоддзяў, і гэта ўрэшце правільна. Беларускія даследчыкі самі ініцыююць падобныя дыскусійныя пасяджэнні і актыўна прымаюць удзел у сустрэчах, арганізаванных замежнымі калегамі.
Прэзентацыя кнігі Рускай Бібліі Францыска Скарыны – 500 гадоў © Sputnik/ Аляксандр Шурмялёў Сігітас нарбутас пад час прэзентацыя кнігі "Рускай Бібліі" Францыска Скарыны – 500 гадоў"
Бяспрэчна, спадар Нарбутас не зрабіў памылкі, назваўшы мову славянскай, але гэта, мякка кажучы, занадта агульнае вызначэнне. Мы ж не кажам, што першае выданне на літоўскай мове "Катэхізіса" Мажвідаса (выдадзена ў 1547 годзе ў Кёнігсбергу — Sputnik) выпушчаны на балцкай мове. Гэта таксама правільна і не будзе памылкай, але ж мы ведаем, што у кнізе выкарыстана старажытная форма літоўскай мовы. Адпаведна гэтая кніга лічыцца першым літоўскамоўным выданнем. Літоўскія даследчыкі абыходзяць "беларускае пытанне" Не трэба ствараць праблем на роўным месцы, таму калі мы можам удакладніць і абазначыць назву мовы, то гэта трэба рабіць і падказваць нашым замежным калегам, у тым ліку, каб яны былі больш карэктнымі.
— Падаецца, што літоўскія навукоўцы спрабуюць прынізіць статус старабеларускай мовы ў Вялікім княстве Літоўскім.
— Мне падаецца, што яны не спрабуюць гэтага рабіць, яны проста не акрэсліваюць статус старабеларускай мовы анідзе. Гэтую тэму яны абыходзяць увагаю, спрабуючы мінімізаваць прэзентацыю беларускай культуры і мовы. Натуральна, што для іх, як для малой нацыі, гэтае пытанне балючае і вострае. Яны робяць акцэнт найперш на ўласнай ідэнтычнасці і ўласнай прысутнасці ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага. Наша задача — паказваць уласную прысутнасць, толькі праз гэта мы здолеем абгрунтаваць сваю гістарычную ідэнтычнасць.
Беларусы прыдумалі слова "Буквар"
Надрукаваныя старонкі Бібліі Францыска Скарыны © Sputnik / Виктор Толочко Надрукаваныя старонкі Бібліі Францыска Скарыны —
Якім чынам атрымалася, што спадчына Скарыны найбольш захавалася ў Расіі?
— Прычын для гэтага больш чым дастаткова. Выданні Скарыны на беларускіх землях актыўна выкарыстоўваліся. Тут можна прывесці прыклад з першымі навучальнымі выданнямі, якіх захаваліся адзінкі. Яскрава гэта паказвае гісторыя "Буквара" (выдадзены ў 1631 годзе Спірыдонам Собалем — Sputnik), дарэчы, і слова гэта прыдумалі беларусы. Захаваліся адзінкі экзэмпляраў далёка за межамі. Па той простай прычыне, што тут яны актыўна выкарыстоўваліся. За мяжу такія кнігі траплялі выпадкова, як цікавостка, і амаль не выкарыстоўваліся, чаму і захаваліся. Гэта тычыцца і выданняў Скарыны, якія актыўна выкарыстоўваліся ў царкоўных службах і чытаннях. Шматлікія войны таксама прыводзілі да вынішчэння кніжнай спадчыны. Напрыклад, кнігазбор Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі моцна пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны і з двух мільёнаў адзінак захоўвання скараціўся да 300 тысяч.
Граф Румянцаў стварыў "агентурную сетку"
З канца XVIII стагоддзя з беларускіх зямель пачалі актыўна вывозіць кнігі, калі да іх узнікла цікавасць, і кнігі пачалі калекцыянаваць. Пачалося натуральнае паляванне за выданнямі Скарыны, і менавіта расіяне актыўна ўключыліся ў працу па вышыку і збіранню літаратуры. Белгазпрамбанк вярнуў Беларусі кнігу першую кнігу Францыска Скарыны © Фото: Белгазпромбанк Белгазпрамбанк вярнуў Беларусі кнігу Францыска Скарыны Напрыклад граф Мікалай Пятровіч Румянцаў, які, як вядома, займеў маёнтак у Гомелі, спрычыніўся да стварэння цэлай агентурнай сеткі, якія па ўсіх землях колішняга Вялікага княства Літоўскага арганізавалі вышук па прыватных і манастырскіх кнігазборах каштоўных кніг. Гэтыя кнігі звозіліся да графа Румянцава ў яго калекцыю. Вядома, што пры жыцці яго кнігазбор налічваў 140 выданняў Скарыны. Сёння ні ў адной бібліятэцы свету няма такой колькасці кніг. Пасля гэта калекцыя стала асновай для дзяржаўнай бібліятэкі пасля рэвалюцыі 1917 года. Таму прысутнасць выданняў Скарыны ў Расійскай дзяржаўнай бібліятэцы тлумачыцца ходам гісторыі. Трэба дадаць, што скарынаўскія выданні былі вядомы ў Расіі яшчэ пры жыцці самога Францыска Скарыны. Яго кнігі былі пашыраны не толькі ў царкоўным асяроддзі, але сярод шырокіх колаў грамадства.

Источник
рейтинг: 
  • Не нравится
  • -1
  • Нравится
ПОДЕЛИТЬСЯ:

МЫ В СОЦСЕТЯХ:

В Контакте  Однокласники  Facebook  Telegram  Googl+ 

Оставить комментарий
  • Комментируют
  • Сегодня
  • Читаемое
Погода Могилев
Доставка цветов в Могилеве
Мировые новости
Будет жарко. На четверг синоптики объявили оранжевый уровень опасности
В дневные часы в четверг, 17 августа, по югу республики максимальная температура воздуха достигнет ...

Минздрав предлагает реализовывать алкоголь только с 9 до 23 часов, а ночные продажи запретить
Минздрав предлагает ограничить время продажи алкоголя по всей стране и реализовывать его только с 9 ...

Минжилкомхоз: Тарифы на ЖКУ у нас невысокие, население способно их оплачивать без субсидий
Безналичные жилищные субсидии на оплату ЖКУ в первом полугодии получили 11 тысяч белорусов на 330 ...

До 8 лет колонии с конфискацией: вынесен приговор топ-менеджерам застройщика "Сквич"
Они обвиняются в совершении преступлений при строительстве жилых домов и других объектов ...

Не могут выйти из минуса. Реальные доходы белорусов продолжают падать
Реальные располагаемые денежные доходы белорусов по-прежнему в минусе. В первом полугодии они упали ...

Умерла актриса Вера Глаголева
Известная советская и российская актриса Вера Глаголева скончалась в немецкой клинике под ...

Нефть с обременением: Путин придумал, как развернуть белорусские нефтепродукты на свои порты
Объемы закупки российской нефти - один из самых больных вопросов белорусской экономики, способный ...

В ЖКХ объяснили, почему не планируют сокращать сроки отключения горячей воды
Акстилович также пояснил, почему в Беларуси летом отключают горячую воду, а в Европе - нет.

На севере Москвы горит склад
На севере столицы загорелось одноэтажное помещение склада, есть угроза распространения огня. ...

Лондон: Великобритания не поставляет химоружие в Сирию
Великобритания не поставляет ни одной из сторон конфликта в Сирии смертельного оружия, в том числе ...

Журналисты канала "ТВ Центр" обстреляны в Донбассе
Сотрудники телеканала "ТВ Центр" попали под обстрел со стороны украинских силовиков в Горловке, ...

Опрос: Путину в мире доверяют больше, чем Трампу
Президент России Владимир Путин пользуется в мире более высоким доверием, чем его американский ...

"Зенит" проиграл "Утрехту" в отборочном матче Лиги Европы
Петербургский футбольный клуб "Зенит" потерпел неудачу в первом матче раунда плей-офф квалификации ...

С Верой Глаголевой попрощаются 19 августа в Доме кино
Прощание с Верой Глаголевой пройдет 19 августа в Доме кино, сообщил заместитель председателя Союза ...